Waar kiest u voor?

De kranten staan er vol mee: slecht nieuws!! En dat verkoopt beter dan goed nieuws, zo blijkt uit divers onderzoek. Hoe graag we ook zouden willen dat er meer aandacht komt voor goed nieuws, we zijn zelf debet aan de overload aan slecht nieuws. Ergens is dat ook wel logisch als je redeneert vanuit hoe ons brein is opgebouwd. Zoals Victor Lamme dit onlangs formuleerde in de NRC (6 oktober 2016): ‘een van de belangrijkste functies van ons brein is ervoor te zorgen dat het lichaam waarin het zit niet in de problemen komt’. We moeten allereerst overleven. Aandacht geven aan slecht nieuws en mogelijk gevaar heeft daardoor automatisch de eerste aandacht.

Zo is het ook in organisaties; we besteden automatisch meer tijd aan wat niet goed gaat dan aan datgene wat wel goed gaat. Als een organisatie in zwaar weer dreigt te komen dan is het ook verstandig om daar goede aandacht voor te hebben. Maar hopelijk niet alleen maar …

Bij een van de vele congressen over positieve psychologie werd de metafoor gebruikt van de (rode) held die het kwaad bestrijdt versus de (groene) held die het goede bevordert. Voor welke zou u kiezen? Bij acuut gevaar zou ik kiezen voor de ‘rode’ held. Maar, hoe vaak is het gevaar nu echt acuut? En wat zijn de voor- en nadelen van de ene benadering versus de andere?
We weten allemaal wat er gebeurt onder dreiging van gevaar – dit veroorzaakt stress.

Het goede aan stress is dat dit focus geeft. In een organisatie kan het ook saamhorigheid geven: we gaan samen de strijd aan. Stress zorgt er echter ook voor dat mensen en organisaties op korte termijnbelang gaat zitten: we moeten nu overleven, we zien wel hoe dit later uitpakt. De focus maakt ook dat de blik letterlijk versmalt – we richten ons op wat we nu kunnen bedenken en zien. Men wordt voorzichtig; even geen experimenten graag! En daarmee dus ook geen creativiteit of innovatie.
Als medewerkers angst krijgen voor hun eigen baan, gaat eigen belang voor en gaat de samenwerking achteruit. En ook dat zien we in de maatschappij terug. Bij veel slecht nieuws en (schijnbare) bedreiging van eigen toekomst worden mensen eenzijdig en hard in hun opstelling. Of dit nu logisch is of niet. In die zin draagt de vele negatieve berichtgeving in het nieuws ook bij aan verdere verslechtering.

Van goed nieuws en een positieve sfeer worden we zelf ook blij. Zoals eerder vermeld blijkt uit divers onderzoek dat als wij positief gestemd zijn, wij milder worden in ons oordeel naar anderen, we hulpvaardiger worden, creatiever en het zorgt dat we meer durven uitproberen. Organisaties en mensen floreren ook gemakkelijker in een positief klimaat. Ze worden beter en productiever in hun werk. Als er geen acuut gevaar is lijkt de keus dus voor de hand om te kiezen voor de ‘groene held’.

Zo bewust zijn we meestal echter niet van de keuzes die we maken. Rationeel handelen is vaak ver te zoeken binnen organisaties en de maatschappij. Als we bijvoorbeeld weten dat mensen (echt stukken!) beter functioneren in een prettige, plezierige werkomgeving, wil dat nog niet zeggen dat we daar alles op in gaan zetten. Denk aan de werkgever die het zonde vindt om het kantoor te moderniseren, ook al vallen de gaten in het linoleum. Maar ook aan werkculturen waar pauze-nemen maar overdreven gevonden wordt.
Hoe dat komt? Wij mensen zijn geen rationele wezens, veel van wat wij doen en ervaren is onbewust. Iets verliezen weegt bij ons twee keer zwaarder dan als wij hetzelfde winnen. Dat maakt ons per definitie behoudend. In termen van goed nieuws – versus slecht nieuws: goed nieuws heeft (2 keer) minder impact op ons dan slecht nieuws.

Wat helpt ons dan om in de goede modus te komen en te doen wat we weten dat goed is? Praten, debatteren en luisteren is een begin om bewustwording te creëren van eigen keuzes en wat het effect daarvan is. Het vraagt echter meer.

Vanuit de positieve psychologie werken we met het gezegde: Alles wat aandacht krijgt groeit. Als wij willen dat er een prettigere sfeer komt, dat er meer tolerantie en begrip komt, dan kunnen we beginnen met voorbeelden te benadrukken waar dit al gebeurt. Vriendelijkheid en een positieve instelling werkt besmettelijk. Dus ga de schijnwerpers zetten op waar het wel lukt om goed samen te werken, ondanks verschillen in opvatting en moeite die dit ook heeft gekost. En doe dit minimaal twee keer zoveel als negatieve berichtgeving. En, misschien nog wel belangrijker, leer van wat wèl werkt en doe daar meer van.

Mirjam van ’t Klooster